रिपोर्टआइतबार, ३ कार्तिक , २०७६

मलेशियाली कम्पनीमाथि अमेरिकी प्रतिबन्ध, नेपालीको रोजगारी गुम्ने जोखिम

रामु सापकोटा

अमेरिकाले मलेशियाको कम्पनीबाट उत्पादित पञ्जा आयातमा प्रतिबन्ध लगाएसँगै नेपालसहितका विदेशी कामदारको रोजगारी खोसिने संभावना छ।

मलेशियाको पञ्जा उत्पादक कम्पनीमा कार्यरत विदेशी कामदार ।

१४ असोजमा अमेरिकाको भन्सार तथा सीमा सुरक्षा कार्यालयले पत्रकार सम्मेलन मार्फत मलेशियाको डब्लूआरपी एशिया–प्यासिफिक कम्पनीले उत्पादन गरेका पञ्जा आयात नगर्ने घोषणा गर्‍यो । कारण थियो– विदेशी कामदारमाथि भएको चरम श्रमशोषण ।

भन्सार तथा सीमा सुरक्षा कार्यालयका कर्मचारी ब्रेन्डा स्मिथका अनुसार कम्पनीले कामदारलाई जबर्जस्ती काममा खटाउने गरेको, कम वा तलब नै नदिई काममा लगाएको र शारीरिक तथा यौनशोषण गरेको खुलेपछि पञ्जा आयातमा प्रतिबन्ध लगाएको हो ।

कार्यालयको ‘फोर्स्ड लेबर डिभिजन’ ले गरेको अनुसन्धानबाट कामदारमाथि अमानवीय व्यवहार भएको पत्ता लागेको थियो ।

अमेरिकाले कामदार शोषणको आरोपसहित चीनको गार्मेन्ट र कपडा उत्पादक कम्पनी, ब्राजिलको कोइला उत्पादक कम्पनी, कङ्गोको सुन कम्पनी र जिम्बाबेको डायमण्ड कम्पनीको उत्पादन आयातमा प्रतिबन्ध लगाइसकेको छ ।

प्रतिबन्धको सम्भावित असर

अमेरिकी प्रतिबन्धपछि अष्ट्रेलिया र अन्य युरोपियन मुलुकहरूलाई समेत मलेशियाको पञ्जा आयातमा प्रतिबन्ध लगाउन चौतर्फी दबाब परेको छ ।

अमेरिकाले बाराक ओबामा सरकारमा रहेका वेला सन् २०१६ फेब्रुअरीमा ‘ट्यारिफ एक्ट’ मा संशोधन गरेर कामदारलाई जबर्जस्ती काममा लगाई उत्पादन गरिएका वस्तु आयातमा प्रतिबन्ध लगाउन सक्ने व्यवस्था थपेको थियो । यस्ता सामान आयात गर्ने कम्पनीलाई जरिवाना र आवश्यक देखिए कम्पनी सञ्चालकलाई जेल हाल्नेसम्मको व्यवस्था ऐनमा गरिएको छ ।

मलेशियाको डब्लूआरपी सहितका पञ्जा उत्पादक कम्पनीहरूले उत्पादन गर्नेमध्ये ६५ प्रतिशत पञ्जा अमेरिका निर्यात हुने गरेको छ । अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण पञ्जा उत्पादन घट्ने र यसले मलेशियाको श्रम बजारमा समेत प्रभाव पार्ने आकलन गर्न थालिएको छ ।

प्रतिबन्ध लागेको डब्लूआरपी उद्योगमा औपचारिक माध्यमबाट भर्ती भएका कुल एक हजार ८९७ कामदार कार्यरत रहेकोमा विदेशी कामदारको संख्या एक हजार ३०७ छ । यीमध्ये सबैभन्दा धेरै नेपाली र बाङ्लादेशी छन् ।

प्रतिबन्धका कारण डब्लूआरपीमा कार्यरत नेपाली कामदारको रोजगारी खोसिन सक्ने आप्रवासी कामदारका अधिकारकर्मी एन्डी हल बताउँछन् ।

प्रतिबन्धले सकारात्मक परिणाम पनि दिन सक्ने बताउँदै हल भन्छन्, “अमेरिकी प्रतिबन्धले मलेशियाका पञ्जा उत्पादक कम्पनीलाई कामदारमाथि गरेको दासको जस्तो व्यवहार हटाउन दबाब पर्छ । यसले कामदारलाई नै फाइदा हुन्छ ।” उनी आयात प्रतिबन्धपछि मलेशियाका रोजगारदाता कम्पनीलाई कामदारलाई सुरक्षित रूपमा काममा लगाउन दबाब परेको बताउँछन् । 

कामदार अझै शोषणमा

हिमालको सम्पर्कमा आएका डब्लूआरपीमा कार्यरत नेपाली कामदारले समयमा तलब नपाउने, घर जान नपाउने, बिरामी परेको बेला सहजै उपचार नपाइने, अस्वस्थ खाना खुवाउने र खानाको रकम आफैं तिर्नुपर्ने जस्ता समस्या बेहोरिरहेको बताएका छन् ।

डब्लूआरपी सहित मलेशियाको टप ग्लोब लगायतका पञ्जा उत्पादक कम्पनीले कामदारमाथि विगतदेखि नै शोषण गर्दै आइरहेका छन् ।

तीन महीनादेखि तलब नपाएपछि १२ माघ २०७५ मा डब्लूआरपी लगायतका रबरको पञ्जा उत्पादन गर्ने कम्पनीमा कार्यरत झण्डै दुई हजार नेपाली र बाङ्लादेशी कामदारले आन्दोलन नै गरेका थिए । आन्दोलनको तीन दिनपछि मात्र डब्लूआरपीले तोकेको तलब दिन सहमत भएको थियो ।

आन्दाेलनमा उत्रिएका डब्लूआरपी कम्पनीका कामदार ।

कामदारले आन्दोलन गर्न थालेपछि मलेशियाको श्रम विभागले समेत अनुसन्धान गरेको थियो । अनुसन्धानबाट ‘डब्लूआरपी’ सँगै ‘टप ग्लोब’ कम्पनीले समेत कामदारलाई दबाबमा पारेर काममा लगाएको पत्ता लागेको थियो ।

अहिले ‘टप ग्लोब’ मा कार्यरत नेपाली कामदारले तोकिएको पारिश्रमिक र बिदा नपाउने, बिरामी वा दुर्घटनामा पर्दा औषधि उपचार सेवा नपाउने, कम्पनीले राहदानी जफत गर्ने, असुरक्षित रूपमा काम गर्नुपर्ने, कम्पनीले भनेको बाहेक अन्य खाना खान नपाउने जस्ता समस्या भोगिरहेका छन् ।

यो कम्पनीमा चार हजार बढी नेपाली कार्यरत छन् । कामदारमाथि अमानवीय व्यवहार भइरहँदा पनि मलेशिया सरकारले बेवास्ता गरेका कारण कम्पनीहरूको शोषण नरोकिएको बताइन्छ ।

सजायस्वरुप स्वदेश फिर्ता

डब्लूआरपीले गएको वर्ष आन्दोलन गरेका १९ जना नेपाली कामदारलाई सजायस्वरुप विना तलब स्वदेश फिर्ता पठाएको पाइएको छ । तीमध्ये एक हुन्– ३५ वर्षीय सुरेन्द्र खड्का । धनकुटा मूर्तिढुङ्गाका खड्का आठ वर्षदेखि डब्लूआरपी कम्पनीमा पञ्जाको गुणस्तर जाँच्ने विभागमा काम गर्थे ।

कम्पनीले गएको ३ साउनमा उनी सहितका १९ नेपाली कामदारलाई तलब सहितका अन्य सुविधा समेत नदिई मोबाइल समेत जफत गरेर नेपाल फिर्ता पठाएको हो । नेपाल फर्किएपछि उनीहरूले काठमाडौंस्थित प्रवासी नेपाली समन्वय समितिको कार्यालयमा सहयोगको लागि निवेदन दिने बाहेक अन्यत्र कहाँ उजुरी गर्ने ठाउँ नै भेटेनन् ।

डब्लूआरपीमा कार्यरत कामदार आन्दोलनमा उत्रिएपछि मलेशियास्थित नेपाली दूतावास र मलेशियाको मानव संसाधन मन्त्रालयले कम्पनीसँग वार्ता गरेको थियो । त्यसक्रममा कम्पनीले कामदारलाई नपाएको तलब दिने सहमति गर्‍यो तर त्यस्तो भएन ।

हाल मलेशियाबाट फिर्ता आएका सुरेन्द्र खड्का भन्छन्, “एक महीनाको तलब दिएपछि अर्को महीनाको पनि तलब राखिदेला भनेर काममा फर्केका थियौं तर प्रहरी लगाएर फिर्ता पठाइदिए ।” उनी पहिलो चरणमा १२ र दोस्रो चरणमा सात नेपालीलाई जबर्जस्ती घर पठाएको बताउँछन् ।

नयाँ नेपाली कामदारलाई त तीन महीनादेखिको तलब नदिई कम्पनीले स्वदेश फर्काएको हो । तीमध्येका एक हुन्, सुनसरीका धनबहादुर कटुवाल (२६) । २२ महीनाअघि मलेशिया पुगेका कटुवाल सामान लिन आफ्नो कोठामा समेत जान नदिई कम्पनीको ड्यूटीकै डे«स लगाएर स्वदेश फर्काएको बताउँछन् ।

उनी त्यहाँ काम गर्ने क्रममा कम्पनीले गाईवस्तुलाई भन्दा पनि गए/गुज्रेको खानेकुरा खुवाउने र कामदारलाई पिट्ने गरेको बताउँछन् । धुम्बाराहीस्थित कालिञ्चोक म्यानपावर कम्पनीलाई ऋण काढेको ९५ हजार बुझाई कटुवाल मलेशिया गएका थिए ।

मलेशियाका लागि पूर्व नेपाली कार्यवाहक राजदूत कुमारराज खरेल कामदारबाट शोषणमा परेको निवेदन आएपछि दूतावासको पहलमा कम्पनी र मलेशियाको मानव संसाधन मन्त्रालयसँग वार्ता गरेर तत्कालको समस्या समाधान गरेको बताउँछन् । “कामदार आन्दोलनमा उत्रिएपछि मन्त्रीले समस्या समाधानको प्रतिबद्धता जनाएका थिए तर सम्झैता कार्यान्वयन किन हुनसकेन थाहा भएन”, उनी भन्छन् ।

श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयका प्रवक्ता नारायण रेग्मी भने अमेरिकाले डब्लूआरपी कम्पनीबाट उत्पादित पञ्जा आयातमा प्रतिबन्ध लगाएको बारे मलेशियास्थित नेपाली दूतावासबाट अहिलेसम्म औपचारिक जानकारी नपाएको बताउँछन् ।

उनी डब्लूआरपीले नेपाली कामदारले समस्या भोगे/नभोगेको बारे पनि मन्त्रालयले कुनै औपचारिक जानकारी नपाएको बताउँछन् । आन्दोलनमा उत्रिएका कारण कम्पनीले जबर्जस्ती स्वदेश फर्काएका १९ कामदारबारे पनि मन्त्रालयलाई जानकारी छैन ।

आधुनिक दाससरह : एन्डी हल, अधिकारकर्मी

मलेशियामा नेपाली कामदारमाथि रोकिएन शोषण

 

प्रतिकृया दिनुहोस