रिपोर्ट मंगलबार, असोज २८, २०७६

कारागारमा महरा, चुनाैतीमा प्रहरी

लक्ष्मी बस्नेत

बलात्कार प्रयास जस्तो फौजदारी अभियोगमा हिरासतभित्र रहेका कृष्णबहादुर महरा विरुद्ध जाहेरी दिने महिलाले नै बोली फेरिरहँदा वस्तुनिष्ठ छानबिन गर्नुपर्ने चुनौती प्रहरीसामु छ ।

तस्वीरः नारायण महर्जन/गेट्टी इमेजेजबाट

२३ असोजमा सिंहदरबारस्थित संघीय संसद सचिवालयले कृष्णबहादुर महरा सांसद पदबाट निलम्बनमा परेको सूचना टाँस गरिरहँदा उनी बबरमहलस्थित काठमाडौं जिल्ला सरकारी वकिलको कार्यालयमा बयान दिइरहेका थिए ।

संसद सचिवालयकी कर्मचारीमाथि बलात्कार प्रयास गरेको आरोप लागेपछि सभामुखबाट राजीनामा दिएका महरा पक्राउ परेसँगै सांसदबाट निलम्बित भएका हुन् । प्रतिनिधिसभा नियमावली, २०७५ मा फौजदारी अभियोग लागेका सांसदको पद निलम्बन हुने व्यवस्था छ ।

मर्यादाक्रममा पाँचौं ओहोदामा रहेका बहालवाला सभामुखले नैतिक आचरण र पदीय गरिमामा आक्षेप खेप्दै गम्भीर फौजदारी आरोपमा पद गुमाउनु परेको यो देशकै पहिलो घटना हो ।

१२ असोजको राति महिला कर्मचारीको कोठामै गएर बलात्कार प्रयासको आरोप लागेपछि महराले १४ असोजमा सभामुख पदबाट राजीनामा दिएका थिए । राजीनामाको ५ दिनपछि १९ असोज साँझ उनलाई प्रहरीले काठमाडौं जिल्ला अदालतको अनुमतिमा बालुवाटारस्थित सरकारी निवासबाटै पक्राउ गरेको हो ।

‘न माफीको लायक न मायाको’

प्रतिनिधिसभा सदस्य उमा रेग्मीलाई १२ असोजको राति साढे ११ बजेतिर फोन आयो । रेग्मी सम्झिन्छिन्, “महिलाले रुँदै सभामुखले आफूलाई बलात्कार गरेको बताइन् ।” उनले ‘को सभामुख ?’ भनेर सोधिन् । महिलाले ‘कृष्णबहादुर महरा’ भनेपछि पत्याउनै गाह्रो परेको रेग्मी बताउँछिन् ।

रेग्मीलाई मात्र होइन, धेरैलाई पत्याउन मुश्किल परेको यो घटनाको समाचार १३ असोजको साँझ मात्र बाहिर आयो ।

अनलाइन पोर्टल हाम्राकुरा डटकममा पहिलो पटक सार्वजनिक भएको महिलाको भिडियोसहितको समाचारलाई प्रायः सबै सञ्चार माध्यमले महराको प्रतिक्रियासहित प्रकाशन गरे । आफू एक्लै भएको बखत मदिरा बोकेर तीनकुनेस्थित डेरामा पुगेका महराले कुटपिट र बलात्कार गरेको पीडितको भनाइ थियो ।

महराले आफू महिलाको कोठामा गएको तर कुनै दुव्र्यवहार नगरेको दाबी गरे । महिलाको आरोपलाई उनले कर्मचारी समायोजनमा असन्तुष्ट कर्मचारीको तुषको संज्ञा दिए ।

जबकि, त्यही रात सभामुख महराका पे्रस सल्लाहकार डिल्ली मल्लले विज्ञप्ति मार्फत ‘सभामुख सिंहदरबारस्थित कार्यकक्षबाट बालुवाटार निवासमा फर्किए बाहेक कतै नगएको’ भन्दै आरोपको खण्डन गरे ।

१४ असोजमा सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) ले महरालाई सभामुख र सांसद पदबाट राजीनामा दिन सुझाव दियो । उनले त्यसै दिन सभामुखबाट राजीनामा दिए । १७ असोजमा पीडित महिलाले जबर्जस्ती करणीको प्रयास गरेको भन्दै प्रहरीमा किटानी जाहेरी दिएकी थिइन् (हे. घटना विवरण) ।

१३ असोजमा घटना सार्वजनिक भएको भोलिपल्टदेखि ती महिलाले बोली फेर्न थालिन् । महरा आफ्नो कोठामै नआएको, मिडियाले कपोलकल्पित कुरा लेखेको उनको भनाइ थियो ।

त्यसैबीच उनले आफू ९ वर्षदेखि डिप्रेसनको बिरामी भएको, मानसिक रूपमा विक्षिप्त अवस्थामा प्रहरीलाई खबर गरेको भन्दै श्रीमान्को रोहवरमा महानगरीय प्रहरी वृत्त, नयाँ बानेश्वरमा निवेदन दिइन् ।

त्यसको भोलिपल्टै १६ असोजमा उनी र श्रीमान्बीच सम्बन्ध विच्छेद गर्ने निर्णय सार्वजनिक भएको थियो । बोली फेर्न थालेपछि कतिपयले भने घटना सार्वजनिक गरेपछि उनी चर्को दबाबमा परेको आशंका गरे ।

हुन पनि, महरासँगको सम्बन्धमा ती महिला लामो समयदेखि पीडित भएको दृष्टान्त उनकै पुराना फेसबूक स्टेटसहरूले देखाउँछन् । ती स्टेटसहरूमा महिलाले महराको नाम नै तोकेर उनी बलात्कारी भएको आरोप लगाएकी थिइन् ।

घटना लगत्तै महिलाले मोबाइल फोनमा महरालाई एउटा मेसेज पठाएकी छन्, ‘तँ न माफीको लायक भइस्, न मायाको ।’ यो मेसेजले उनीहरू लामो समयदेखि निकट रहेको देखाउँछ ।

घटनाको रात प्रहरीको १०० नम्बरमा फोन गरेकी महिलाले १७ असोजमा महरा विरुद्ध प्रहरीमा लिखित जाहेरी दिएपछि पनि भनाइ फेर्नुले उनी अचाक्ली दबाबमा रहेको आशंकामा बल पुर्‍याउँछ ।

२३ असोजमा हिमालसँगको टेलिफोन कुराकानीमा महिलाले आफू पीडित नभएको र प्रहरीले जबर्जस्ती जाहेरी लेख्न लगाएको बताइन्,  यही भनाइ शुक्रबार आफ्नो फेसबुकमार्फत सार्वजनिक गरिन् ।

उनका अनुसार, १७ असोजमा डीएसपीले बोलाएको भनेर आफूलाई नयाँ बानेश्वरस्थित महानगरीय प्रहरी वृत्तमा लगिएको र इमोशनल ब्ल्याकमेलिङ गरी दबाबमा जाहेरी लेख्न लगाइएको थियो ।

पूर्व प्रहरी नायब उपरीक्षक हेमन्त मल्ल जबर्जस्ती करणी भयो भन्ने पीडितले त्यस विपरीत भनाइ सार्वजनिक गर्ने अवस्था आउनुको कारणबारे अनुसन्धान गर्नुपर्ने बताउँछन् ।

“पीडित महिलाले आफ्नो भनाइ फेरिरहनुको कारणबारे पनि अनुसन्धान आवश्यक छ”, मल्ल भन्छन्, “फौजदारी अपराधमा प्रहरीमा सूचना आइसकेपछि मिलापत्र गर्न पाइँदैन । अनुसन्धानबाट गलत देखिएको पक्ष कारबाहीको भागीदार हुनैपर्छ” (हे.बक्स) ।

अपराध शास्त्री रजितभक्त प्रधानांग महिलालाई श्रीमान्ले नै सहयोग नगर्दा प्रमाण कमजोर पार्ने र फरक कुरा बोल्न लगाएको देखिने बताउँछन् । “फौजदारी कानूनमा घटना लगत्तै बोलेका कुरासँगै सम्बन्धित प्रमाणहरू, जाहेरी, उनले अदालतमा बोलेको कुराको आधारमा फैसला हुने हो”, प्रधानांग भन्छन् ।

घटना लगत्तै प्रहरीलाई बताएको कुरा मुख्य बयान हुन्छ भने घटनास्थलमा भेटिएका कुरा प्रमाण मानिन्छ । महिलाले महराले जबर्जस्ती करणी गरेको, प्रतिकार गर्दा कुटपिट गरेको भनाइ र घटनास्थल पुगेको आधारमा प्रहरीले तयार पार्ने प्रतिवेदन मुख्य प्रमाण हुन्छ ।

घटना भएको पाँच दिनपछि स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको छ । अन्य भेटिएका प्रमाणबारे विधिविज्ञान प्रयोगशालाले कस्तो प्रतिवेदन दियो भन्ने सार्वजनिक भएको छैन ।

महिलाले महराबाट जबर्जस्ती करणी प्रयास भएको भनेर प्रहरीमा जाहेरी दिएकी छन् । मुलुकी अपराध (संहिता) ऐन २०७४ मा १८ वर्षमाथिको उमेरकी महिलालाई जबर्जस्ती करणी गरे ७ देखि १० वर्ष कैद सजाय र जबर्जस्ती करणीको उद्योग (प्रयास) गरे त्यसको आधा सजाय हुने व्यवस्था छ । यस्तै, यौन दुर्व्यवहार भए ३ वर्षसम्म कैद र रु.३० हजार जरिवाना हुने प्रावधान छ ।

यो मुद्दाको अनुसन्धान महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौंले गरिरहेको छ । प्रहरी स्रोतका अनुसार, घटनाको अनुसन्धानका लागि उच्चस्तरीय टोली बनाइएको छ ।

परिसरका प्रवक्ता एवं प्रहरी नायब उपरीक्षक होविन्द्र बोगटीले घटनाको अनुसन्धान विभिन्न पक्षबाट भइरहेको बताउँछन् । उनी भन्छन्, “प्रहरीले कुनै कसर बाँकी नराखी काम गरिरहेको छ ।”

प्रतिकृया दिनुहोस