निर्वाचन अगावै संविधान संशोधन गरी प्रत्यक्ष कार्यकारी प्रमुखको निर्वाचन गराउन र संघीयता खारेज गर्न दबाब दिइरहेका केही ‘जेन–जी’का कारण निर्वाचन बिथोलिने आशंका भइरहेको बेला ‘जेन–जी मुभमेन्ट अलायन्स’ का अभियन्ताहरूले आगामी फागुन २१ गते नै प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन हुनुपर्ने धारणा राखेका छन्। २०८२ असोज ३० गते राजनीतिक दल, नागरिक अगुवा र पत्रकारहरूमाझ सर्वपक्षीय छलफल गर्दै जेन–जी अभियन्ताहरूले समयमा निर्वाचन सम्पन्न गर्न सबै मिलेर लाग्नुपर्ने बताए। यो अलायन्स फरकफरक जेन-जी समूह र व्यक्तिहरू एकै ठाउँमा आएर बनेको साझा प्लाटफर्म हो। संस्थाकी प्रतिनिधि मोनिकाका अनुसार ४३ जिल्लाका जेन–जी प्रतिनिधि र १३ वटा जेन-जी समूह यसमा औपचारिक रूपमा संलग्न छन्।
मोनिका / तस्वीरहरू: अजय हाकुजू
सदस्य अमित खनालले सुशीला कार्की नेतृत्वको अन्तरिम सरकारले समयमा चुनाव गराएर सत्ता हस्तान्तरण गर्नुपर्ने उल्लेख गरे। उनले भने, ‘लामो समयसम्म अन्तरिम सरकार सत्तामा बस्दा मुलुक थप अस्थिरता र संकटतर्फ जानसक्ने खतरा बढ्छ।’ उनले पुराना र नयाँ दुवै खालका राजनीतिक दलका तेस्रो पुस्ताका युवा नेताहरूसँग संवादमा रहेको जनाउॅदै राजनीतिक संकटलाई सुरक्षित अवतरण गराउन निर्वाचनमा जोड दिएको बताए।
संविधानप्रति सजग
अधिकांश जेन–जी अभियन्ताहरू संविधानमा चलखेल होला कि भन्ने चिन्तामा छन्। संविधानमा आवश्यक संशोधन संसद्बाट बनेको दुई तिहाइको सरकारले मात्र गर्न सक्छ। संशोधनको यो विधि नै वैधानिक हुन्छ। जेन–जी अभियन्ता अमित खनालले भने, ‘संविधानलाई कमजोर पार्ने तत्त्वहरू सक्रिय छन्। त्यसैले त्यस्ता शक्तिहरूसँग सचेत रहँदै सबैलाई आगामी चुनावमा लाग्न हामी अपील गर्दर्छौं।’ खनालको भनाइमा जेन–जी आन्दोलनमा सक्रिय रहेका समूहहरूमध्ये धेरैजसो संघीयता, बहुदलीय लोकतन्त्र, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता र समानुपातिक समावेशिता जस्ता महत्त्वपूर्ण विषयमा प्रतिबद्ध युवाहरूको समूह हो।
अमित खनाल
अलायन्स प्रतिनिधि अर्नव चौधरीका अनुसार निर्वाचनअघि संविधान संशोधन गर्न खोज्नु संविधानको आत्मामाथि प्रहार गर्नु हो। उनले भने, ‘संविधानलाई सुन्दर बनाउने नाममा प्रक्रिया मिच्नु पनि संविधान मिच्नु हो।’ हाम्रो प्राथमिकता निर्वाचन नै हो। निर्वाचनले मात्र प्रतिनिधिमूलक विधायिका पुनर्स्थापना गर्छ। अनि मात्र संविधान संशोधनको बहस वैधानिक रूपमा सम्भव हुन्छ। उनले थप स्पष्ट पारे, ‘हामी संशोधनको विरोधमा होइनौं तर प्रक्रिया उल्लंघनको विरोधी हौं।’
निर्वाचनका चुनौती
निर्वाचनबारे सहभागी ‘जेन–जी’ हरूको भनाइ एउटै थियो– बहुदलीय लोकतन्त्रमा निर्वाचन अत्यावश्यक हुन्छ, यसको कुनै विकल्प छैन। फागुन २१ का लागि तय भएको निर्वाचनका चुनौतीहरू के हुन् र तिनको समाधान कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा सरोकारवालासँग अलायन्स निरन्तर छलफलमा रहेको मोनिकाले बताइन्। राजनीतिक दलहरू आन्तरिक लोकतान्त्रिक अभ्यास सुधार्ने छलफलमा जुटिरहेका छन्। ती दलहरूमा नेतृत्व पुस्तान्तरण सुनिश्चित हुनुपर्ने आवाज प्रबल हुँदै गएको छ। यो आगामी निर्वाचनका लागि सुखद पक्ष हो। मोनिकाले भनिन्, ‘स्वतन्त्र तथा निष्पक्ष निर्वाचन गराउन सबैले सहकार्य गर्न सक्ने वातावरण बनाउनु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता हो।’
रिजन राना मगर
जेन–जी प्रदर्शनपछि प्रहरी संयन्त्रको मनोबल कमजोर अवस्थामा पुगेकोले शान्ति सुरक्षाको चुनौती रहेको छ। प्रहरीहरूमाथि कुटपिट हुनुका साथै हातहतियार लुटिएका छन्। प्रहरी कार्यालय र सवारी साधनहरू जलाइएका छन्। देशभरिका जेलबाट भागेका करीब पाँच हजार कैदीबन्दी अझै फरार छन्। यो थप सुरक्षा चुनौतीको विषय बनेको छ। मोनिकाका अनुसार अन्तरिम सरकारले शान्ति र सुरक्षालाई पहिलो प्राथमिकता दिनु जरूरी छ।
हेम चाैधरी
अलायन्सका अर्का प्रतिनिधि रिजन राना मगरले निर्वाचनलाई कुनै पनि बहानामा सार्न नमिल्ने बताए। उनले भने, ‘हामी शान्ति, सुरक्षा र अमनचयन कायम राख्दै अगाडि बढ्ने प्रतिबद्धता जनाउँछौं।’ उदयपुर गाईघाटका प्रतिनिधि हेम चौधरीका शब्दमा बहुदलीय संसदीय प्रणालीलाई जीवित राख्दै नेतृत्व छान्ने अधिकारलाई सुनिश्चित गर्नुपर्छ। उनले भने, ‘हामी सिद्धान्तमा आधारित राजनीति गर्न चाहन्छौं। व्यक्तिगत लोकप्रियता वा सेलिब्रिटी हाम्रो चाहना होइन।’
साङ्केन राई
अर्की प्रतिनिधि साङ्केन राईका अनुसार सीमित स्रोतसाधन र पहुँचलाई अधिकतम प्रयोग गर्दै निर्वाचनका लागि सबै सरोकारवालासँग सकारात्मक दृष्टिकोण बनाउने प्रयास भइरहेको छ। यसमा पुराना राजनीतिक दलका व्यक्तिहरूको परम्परागत मानसिकता मुख्य चुनौती हुन सक्छ। शक्ति, स्रोत र सक्रिय कार्यकर्ता भएका राजनीतिक अगुवाहरूले प्रतिभाशाली नयाँ अनुहारहरूलाई निर्वाचन मार्फत आउन नदिन बाध्यात्मक परिस्थिति सिर्जना गरिरहेको राईको आरोप छ। उनले यस्ता चुनौतीहरूको समाधान खोज्न सरकारलाई आवश्यक सहयोग गर्ने पनि भनिन्। नयाँ राजनीतिक दल गठन गरेर युवाहरू सक्रिय हुन आवश्यक रहेको उनको धारणा छ।
ओजस्वी भट्टराई
अभियन्ताहरूले निर्वाचन मार्फत पुरानै शैलीको नेतृत्व आउने डरमाथि चर्चा गरेका थिए। ओजस्वी भट्टराई भन्छिन्‚ ‘निर्वाचन आवश्यक छ तर पुराना सोच भएका प्रतिनिधिहरूलाई कसरी कम गर्न सकिन्छ भन्ने प्रयास भइरहेको छ।’ आगामी निर्वाचन मार्फत समानुपातिक समावेशिता उल्लेख्य देखिने गरी प्रतिनिधित्व हुने वातावरण बनाउन जरूरी छ। जेन–जी आन्दोलनप्रति सकारात्मक रहेका राजनीतिक दलका युवाहरूलाई पनि आफ्नो पार्टीभित्र दबाब सिर्जना गरी तिनको सहभागिता बढाउँदै समानुपातिक समावेशी नेतृत्वका लागि प्रोत्साहन गरिरहेको उनले बताइन्।