समाचार शुक्रबार, माघ ३, २०७६

जलपक्षीको संख्या घट्दो छ: भुसाल

हिमालखबर

जलपक्षीको संख्या घट्दो छ: भुसाल

१५ पुसदेखि ५ माघसम्म जारी जलपक्षी गणनाबारे नेपाल पक्षी संरक्षण संघका संरक्षण अधिकृत कृष्ण भुसाल भन्छन्, “पर्यटन प्रवर्द्धनका नाममा पर्यावरण बिथोल्ने क्रियाकलापले पनि संरक्षणमा चिन्ता थपेको छ।”

कृष्ण भुसाल– संरक्षण अधिकृत, नेपाल पक्षी संरक्षण संघ

जलपक्षीको प्रष्ट परिभाषा के हो ?

मूलतः सिमसार र यस आसपासको क्षेत्रमा प्रजनन्, चरनसँगै अधिकांश समय व्यतीत गर्ने चराका प्रजातिलाई पानी चरा अथवा जलपक्षी भनिन्छ । हिउँदयाममा चिसो बढ्दै जाँदा तालतलैया, नदीनाला र सिमसार क्षेत्रमा विभिन्न प्रजातिका यी चराको झुण्ड, चहलपहल देखिन थाल्छ ।

नेपालमा जलपक्षीको अवस्था कस्तो छ ?

नेपालमा पाइने ८८६ प्रजातिका चरामध्ये करीब २०० प्रजाति जलपक्षी समूहभित्र पर्दछन् । तर, पछिल्ला वर्षहरूमा जलपक्षीको संख्या घट्दो छ । पहिले कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षमा मात्रै ५० हजार जलपक्षी गणना गरिएकोमा अहिले नेपालभरका तालतलैयामा मुश्किलले यत्तिका संख्यामा चरा भेटिन्छन् ।

जलपक्षी घट्नुका मूल कारण के के हुन् ?

सिमसार क्षेत्रहरूको सङ्कुचन तथा विनाश, उडान मार्गमा हुने अवरोध, कृषिमा रसायनिक मलको बढ्दो प्रयोग, जलस्रोतमा विषादी प्रयोग, अवैध चरा शिकार तथा व्यापार, बदलिंदो तापमान र जलवायु परिवर्तन जस्ता कारणले जलपक्षी विस्थापित भइरहेका छन् ।

त्यसैगरी पछिल्ला दिनहरूमा पर्यटन प्रवर्द्धनका नाममा तालतलैयामा डुङ्गा संचालन, भौतिक संरचना निर्माण, वनभोज जस्ता पर्यावरण बिथोल्ने क्रियाकलापले पनि सिमसारको गुणस्तर र आयु छोट्याएको छ । उदाहरणका लागि काठमाडौंको टौदह र कपिलवस्तुको जगदीशपुर ताललाई पनि हेर्न सकिन्छ ।

जलपक्षी गणनाको आवश्यकता किन पर्‍यो ?

सन् १९८७ देखि वर्षेनि नियमित रुपमा जलपक्षी गणना हुँदैआएको छ । यसक्रममा नेपालका करीब ६५ स्थानका विभिन्न तालतलैया र नदीका भागहरूमा जलपक्षीको अवस्था हेरिनेछ । खासगरी सिमसार क्षेत्रमा आश्रित रैथाने र आगन्तुक चराको विवरण, अवस्था पत्ता लगाउन, संरक्षणमा स्थानीय समुदाय र सरोकारवालालाई सहभागी गराई सचेतना अभिवृद्धि गर्न यस्तो गणना गर्ने गरिन्छ ।

भदौ मध्यदेखि पुस मध्यसम्म यो क्रम जारी रहन्छ । चैतसम्ममा चराहरू स्थायी बसोबासतर्फ फर्किसक्छन् । त्यसैले पनि धेरै जलपक्षी देखिने यही समयमा गणना गरिएको हो ।

यो मौसममा फिरन्ते चराहरूको नेपाल यात्रा कस्तो देखिन्छ ?

योवेला नेपालमा उत्तरी धु्रव अर्थात्, किर्गिस्तान, तुर्किस्तान, उज्वेकिस्तान, अजरबैजान, रुस, मंगोलिया, तिब्बत (चीन) लगायतका साथै युरोपबाट पनि चराहरू नेपाल आइपुग्छन् ।

कतिपय चरा नेपालको बाटो हुँदै भारत, पाकिस्तान र श्रीलंकातिर पनि जान्छन् । जाडो छल्न आउने आगन्तुक चरामा ठूलो हिस्सा हाँस प्रजातिले ओगटेको हुन्छ । खोया हाँस त सगरमाथामाथिबाट समेत उडेर आउने गरेको अध्ययनले देखाएको छ । पाहुना चरासँग रैथाने चराहरू पनि सिमसार र आसपासका क्षेत्रमा रमाइरहेका हुन्छन् ।

 

प्रतिकृया दिनुहोस