शब्दः सन्त गाहा मगर, तस्बिरहरूः मीनरत्न बज्राचार्य

दैनिक २२ करोड लिटर पानीको माग भएको काठमाडौंमा ७ करोड लिटर मात्रै काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयुकेएल)ले आपूर्ति गर्न सकेको छ। कार्यालयका प्रबन्ध निर्देशक रुद्रप्रसाद गौतमका अनुसार यो वर्ष अभाव अत्यधिक बढेको र पानीको उचित व्यवस्थापन हुन नसक्ने हो भने आगामी वर्ष स्िथति झ्नै भयावह हुन्छ। केयुकेएलले ५ माघ २०६५ मा आफूले वितरण गरेको मध्ये ५० प्रतिशत पानी चुहावट भइरहेको तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको थियो।
अहिले उपत्यकावासीहरू बचेखुचेका केही ढुङ्गेधारा, इनार, बोरिङ गरेर निकालिएको भूमिगत पानी र ट्याङ्करको पानी मगाएर आफ्नो आवश्यकता पूरा गरिरहेका छन्। अत्यधिक पानी निकालिएकै कारण भूमिगत पानीको स्तर बर्सेनि पाँच फिट तल गइरहेको छ। जनसङ्ख्या वृद्धि, पुराना पाइप, विद्युत् आपूर्तिको अभाव जस्ता चौतर्फी समस्याले गर्दा महानगरवासीका लागि शुद्ध पानी, स्वस्थ जिन्दगानी भन्ने नारा टेलिभिजनमा बज्ने केयुकेएलको विज्ञापनमै सीमित छ।

अभावको ब्ल्याकमेलिङ
खानेपानीको चर्काे अभाव झ्ेलिरहेका राजधानीका उपभोक्ताहरूले ट्याङ्करबाट पानी किन्न पनि हप्तौँ कुर्नुपर्छ। तर खानेपानी आपूर्तिकर्ताहरूका लागि भने यहाँ देखिएको चर्को अभाव राम्रो कमाइको माध्यम बनेको छ। मानिसहरू नुहाइरहेको गोदावरी कुण्डबाट १० वैशाख २०६६ मा पानी भरिरहेका ट्याङ्करहरूले देखाउँछ अच्छा कमाइको नाममा व्यवसायीहरूले उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग कुन हदसम्मको खेलवाड गरिरहेका छन्। गोदावरी मुहानको शुद्ध खानेपानी चाहिएमा हामीलाई सम्पर्क राख्नोस् भनेर लेखिएको लामा खानेपानी, मानन्धर ड्रिङ्किङ्ग वाटर सप्लायर्स, गोदावरी शुद्ध खानेपानी लगायतका कम्पनीका ट्याङ्करले यो कुण्डबाट पानी भरिरहेका थिए। स्थानीयवासीका भनाइमा यस्ता ट््याङ्करहरूले दिनहुँ लाम लागेर यसरी नै पानी भर्छन्। शुद्ध पानी भनेर मानिस नुहाइरहेको पानी मगाउन पनि उपभोक्ताहरूले व्यवसायीहरूलाई अनुनय नै गर्नुपर्छ। यद्यपि लामा खानेपानीका प्रोप्राइटर आले लामा भने आफूहरूले बेच्ने गरेको पानी शुद्ध भएको दाबी गर्छन्।

निजी आपूर्तिकर्ताले मात्रै नभई खानेपानी वितरण गर्ने सबैभन्दा ठूलो संस्था केयुकेएलको पानी वितरण गर्ने पाइपका जोर्नीहरू ढलमा डुबिरहेका भेटिन्छन्। नयाँबानेश्वरस्िथत एभरेष्ट नर्सिङ होमको नजिक ढलमा डुबिरहेको खानेपानीको पाइपका जोर्नीहरू हेर्ने हो भने सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ केयुकेएलले वितरण गर्दै आएको पानी कति शुद्ध छ। काठमाडौं महानगरपालिकाको ६ वडा हेर्ने खानेपानी लिमिटेड नयाँबानेश्वर शाखा प्रमुख इन्जिनियर नारायण कर्ण ढलको उचित व्यवस्थापनको अभाव, पुराना पाइप, जथाभावी हुने सडक विस्तार आदिले खानेपानी प्रदूषित बनेको स्वीकार्छन्। कर्णको भनाइमा धेरैजसो २७ देखि ७० वर्ष र केही ठाउँका पाइप १०० वर्ष पुरानो भइसकेका कारण पनि ढलका फोहोर मिसिएर उपभोक्ताकहाँ पुग्ने गरेको छ।

यसरी वितरण भइरहेका पानीबाट फैलिरहेका जीवाणुले अनेकन रोग फैलाइरहेको स्वास्थ्यकर्मीहरू बताउँछन्। स्वास्थ्य विभाग इपीडी'ली तथा रोग नियन्त्रण विभागका जनस्वास्थ्य निर्देशक रेशम लामिछाने राजधानीमा फैलने झ्ाडापखाला, टाइफाइड, भाइरल, हेपाटाइटिस, जण्डिस, आउँ-रगतजस्ता अनेकन् रोगहरू निम्त्याउने प्रमुख कारण पानी नै रहेको बताउँछन्।

नुहाउदै गरेको गोदावरी कुण्डबाट ट्याङ्करमा पानी भर्दै।

एउटै इनारमा जडान गरिएका पाइप।

पानीको सतह घट्न थालेपछि दिनको एक पटक मात्र खुला गरिएको इनार।

पानी आउन छोडेको पाटनको ढुङ्गे धारा।

पाटन दरबार क्षेत्रको ढुङ्गे धारामा पानी भर्नेको लाम।

नयाँबानेश्वरको मुख्य सडकछेउ ढलमा डुबेका पानीका पाइप।