तस्बिरहरूः ऋषिराम सरिना गुरुङ।

झुम्का सुनसरीकी रेणु चौधरी आर्किटेक्ट इन्जिनियर हुन्। तर पछिल्लो समयमा उनको परिचय बनेको छ, चलचित्र निर्देशक। नेपाली र भोजपुरी भाषामा निर्माण भएको भाग्यके रेखा को निर्माण गरी चलचित्र क्षेत्रमा आएकी चौधरीले निर्देशन गरेको सैंया भैइल जमैया नामक थारूभाषी चलचित्रले लहानमा ५१ दिन मनाएको थियो।
पाँच वर्षदेखि नेपाल म्याक्स नामक प्रोडक्सन हाउसमा चलचित्र सम्पादनको काम गर्दागर्दै निर्देशनतिर आकर्षित भएको बताउँछिन् उनी। थारूभाषी चलचित्रमा नायिकाको भूमिका खेलेकी रेणु अहिले त्यस भ्ााषाको एक टेलिचलचित्र र एक चलचित्र निर्माणको योजनामा छिन्।

विकास रौनियर नायिका निरुता सिंहका साथ सम्झना रौनियार।

नेपालको एकमात्र महिला हेलिकप्टर पाइलट हुन् सरिना गुरुङ। ८ वर्षदेखि एशियन एयरलाइन्स हुँदै हाल मनाङ एयरमा कार्यरत सोलुखुम्बु जुबुकीसरिनामा सानैदेखिचलचित्रमोह थियो। २०६१ मा राई संस्कृतिमा आधारित चलचित्ररिसिम निर्देशन गरी चलचित्र क्षेत्रमा आएकी सरिना अहिले गुरुङ इतिहासको वृत्तचित्र बनाउने तयारीमा छिन्। रिसिम पछि कृष्ण फिल्मस्मार्फत केही म्युजिक भिडियोमा काम गरेकी सरिनाको बढी समय हेलिकप्टरमै बित्छ। तैपनि फुर्सद निकालेर चलचित्र निर्देशनलाई निरन्तरता दिने उनको चाहना छ। निर्देशनका आधारमा सरिना पहिलो महिला चलचित्र निर्देशक हुन्। अर्की महिला निर्देशक सुचित्रा श्रेष्ठलाई पनि पहिलो महिला निर्देशक मानिएको छ। पहिलो को भन्ने निर्र्धारण सिनेमाको शुभमुुहूर्त मात्रै हैन प्रदर्शनसम्मको कुरालाई पनि हेरिने बताउँदै सरिना भन्छिन्, “मलाई पहिलो बन्ने रहर छैन तर मेरो चलचित्र पहिला प्रदर्शन भएको हो।

रेणु चौधरी।

प्रदर्शनका हिसाबले सरिना अगाडि भएपनि निर्देशनको सुरुआत सुचित्राले गरेकी हुन्। पत्रकारिता पृृष्ठभूमिबाट २०४८ सालतिर चलचित्रमा आएकी सुचित्राको टेलिफिल्म लेखन तथा सहनिर्देशनसँगै पर्दायात्रा शुरु भएको हो। उनले सहारा, समर्थन नामक टेलिफिल्मपछि २०५८ मा प्रेमयुद्ध नामक चलचित्रमा निर्देशनको काम गरिन्। झ्ण्डै दुई दर्जन वृत्तचित्र बनाएकी सुचित्रा अहिले तिमी पनि तड्पिन्छौ चलचित्र निर्देशनको गृहकार्यमा छिन्। उनी भन्छिन्, “पुरुष निर्देशक डेढसय पुगिसकेअरू महिला पनि यस क्षेत्रमा आउनुपर्छ।”

मोडलिङ पृष्ठभूमिबाट चलचित्रको दुनियाँमा छिरेकी वाणी पोखरेल तीन वर्षयता चलचित्र निर्देशनमा सक्रिय छिन्। हास्य टेलिचलचित्र मेरी वास्स्ौ, कान्तिपुर टेलिभिजनबाट प्रसारित संस्कार, नेपाल टेलिभिजनबाट प्रसारित पथभ्रष्ट जस्ता टेलिचलचित्रमा सहायक निर्देशकको रूपमा काम गरेकी छन्। भारतको नोयडास्िथत मारवा स्टुडियोबाट चलचित्र निर्देशनसम्बन्धी अध्ययन गरेकी पोखरेल हाल आकाश गङ्गा र एउटै भूल चलचित्रमा मुख्यसहायक निर्देशकको रूपमा काम गर्दैछिन्। कुशल निर्देशक बन्ने धोकोछ उनको।

वाणी पोखरेल।

चलचित्रसम्बन्धी अध्ययन गर्न कलेज अफ फिल्म स्टडिज नेपालमा शुरु भएपछि निर्देशनमा महिला अघि बढेका हुन्। कलेजमा निर्देशनसम्बन्धी पढ्ने युवतीको सङ्ख्या उत्साहजनक भएको बताउँछन् प्रिन्सिपल टीकाराम पोखरेल। सम्झ्ना उप्रेती रौनियारले वीर गणेशमान, मामाघर, मनमन्दिर जस्ता चलचित्रमा सहायक निर्देशकको रूपमा काम गरिसकेकी छन्। फिल्म स्टडिज कलेजबाट स्नातक रौनियार अहिले बलिउडमा हिरोइन जिन्दगी के पन्नो से नामकचलचित्रमा सहायक निर्देशकको रूपमा कार्यरत छिन्। सो चलचित्रमा काम गर्दा नयाँ कुरा सिक्ने अवसर मिलेको उनी बताउँछिन्। अहिले मुम्बईमा रहेकी रौनियारको एक वर्षपछि नेपाल आएर निर्देशक बन्ने योजना छ। उनले निर्देशन गरेको द म्यान विहाइन्ड द माक्स नामक लघु चलचित्रले अमेरिकाको सनफ्रान्सिकोमा आयोजित महिला निर्देशित चलचित्र मेलामा प्रशंसा पाएको थियो।

सोही कलेजकी प्रशंसा वाइवा पनि उदीयमाननिर्देशकको रूपमा देखिएकी छिन्। न्यारी नामक लघु चलचित्र निर्देशन गरेकी वाइवा सानो संसार चलचित्रकी सहायक निर्देशक हुन्। चलचित्रमा स्नातकोत्तर अध्ययनका लागि विदेश जाने तयारीमा जुटेकी उनको सफल महिला चलचित्र निर्देशक बन्ने धोको छ।

सुचित्रा श्रेष्ठ।

महिला निर्देशक कम भएका बेला इन्डिजिनस फिल्म अर्काइभ (आइफा) ले २१ महिलालाई केही महिनाअघि नगरकोटमा चलचित्र निर्देशन सम्बन्धी कार्यशाला गरेको थियो। कार्यशालामा सहभागी रेणु चौधरी, सानुमैया राना, सुनिता राजभण्डारी चलचित्र निर्देशनमा अगाडि छन्। सहभागीमध्ये १३ युवतीले १३ वटा छोटा चलचित्र निर्देशन गरी आफ्नो कला-दक्षता देखाइसकेका छन्। प्रतिमाया पुन, लीला राई, लुनिभन तुलाधरले बनाएका चार लघु चलचित्र क्यानाडाको भ्याङ्गकुअरमा सम्पन्न फिल्म फेस्िटभलमा सहभागी थिए। कार्यशालाले महिलालाई अगाडि ल्याउन सहयोग पुगेको बताउँदै अर्काइभका नवीन सुब्बा भन्छन्, “प्रशिक्षण पाएका केहीले चलचित्र बनाइसके भने कोही बनाउने तयारीमा छन्।”

किन यस क्षेत्रमा कम आउँछन् त? “आत्मविश्वासको अभावले” निर्देशक सरिना गुरुङ भन्छिन्, “निर्माताहरूले विश्वास नगरे पनि हामीले काम गरेर देखाएका छौं।” अर्की महिला निर्देशक वाणी पोखरेल महिलाले रातसाँझ् बाहिर गएर काम गर्नुहँुदैन भन्ने मानसिकतालाई चिनुपर्ने बताउँछिन्। निर्देशक तथा चलचित्र कलाकार संघका अध्यक्ष रमेश बुढाथोकी भन्छन्, “अहिले अधिकांश चलचित्र महिलाकै विषयमा केन्द्रित छन्। महिलाका विषयमा महिलाले नै न्याय गर्न सक्छन्, त्यसैले महिलाहरू चलचित्र निर्देशनमा आउनु गौरवको कुरा हो।”